Bức tranh này thường được gọi một cách đơn giản là "Tranh con hổ", nhưng trên thực tế, nó mang một thông điệp mạnh mẽ hơn nhiều. Tranh có bốn chữ lớn "Uy trấn sơn hà" (威鎮山河), gợi lên hình ảnh một vị chúa sơn lâm đầy uy nghi, trấn giữ núi non, sông nước.
Do chữ "uy" (威) còn có thể đọc là "oai", một số người gọi bức tranh là "Oai trấn sơn hà", nhưng cách gọi này không phải là nguyên gốc.
Trong nhiều bức tranh vẽ hổ ở Trung Quốc và Việt Nam, câu chữ thường gặp là "Uy chấn sơn hà" (威震山河).
• "Uy chấn" (威震): Nghĩa là uy thế vang dội, làm cho muôn loài khiếp sợ.
• "Sơn hà" (山河): Chỉ núi non và sông nước, tượng trưng cho giang sơn rộng lớn.
→ "Uy chấn sơn hà" có nghĩa là chúa sơn lâm với uy phong lẫm liệt làm chấn động cả núi sông.
Tuy nhiên, tranh Đông Hồ lại ghi là "Uy trấn sơn hà" (威鎮山河).
• "Trấn" (鎮): Nghĩa là trấn áp, giữ vững, kiểm soát.
• Khi thay "chấn" (震 – làm rung chuyển) bằng "trấn" (鎮 – trấn áp, kiểm soát), ý nghĩa có phần khác biệt:
→ "Uy trấn sơn hà" có thể hiểu là sức mạnh oai nghiêm trấn giữ cả núi sông, làm chủ cả thiên nhiên.
Hổ trong văn hóa Á Đông không chỉ là loài vật tượng trưng cho sức mạnh, mà còn mang ý nghĩa hộ vệ, trấn yểm. Ở nhiều ngôi đình, đền miếu, hình tượng hổ thường được đặt để xua đuổi tà khí và bảo vệ long mạch.
Sự khác biệt giữa "Uy chấn" và "Uy trấn" phản ánh cách người Việt hiểu và tiếp thu ý nghĩa của hình tượng hổ. Nếu như "Uy chấn" nhấn mạnh sự dữ dội, uy lực áp đảo của chúa sơn lâm, thì "Uy trấn" lại thể hiện một sức mạnh ổn định, trấn giữ, bảo vệ sự cân bằng của núi sông.
Cách dùng chữ của tranh Đông Hồ có thể coi là một dị bản sáng tạo của người Việt, phản ánh niềm tin rằng hổ không chỉ là kẻ thống trị thiên nhiên bằng sự đáng sợ, mà còn là một linh vật mang đến sự ổn định và bảo vệ cho giang sơn bền vững.
Tranh dân gian Đông Hồ "Uy Trấn Sơn Hà" - Hình ảnh chúa sơn lâm oai nghiêm trấn giữ núi sông, biểu tượng cho sức mạnh và sự bảo vệ
